Szkolenia i wydarzenia - ngo.pl

W związku z przypadającą w 2026 roku - 175. rocznicą przyjazdu pierwszego pociągu do Piły, dokładnie w dniu 27 lipca 1851 roku, z królem pruskim Wilhelmem IV, jako honorowym pasażerem, otwierającym linię kolejową Krzyż - Bydgoszcz i rozpoczęcia kolejowego rozdziału w historii naszego miasta i regionu, pragniemy zaprosić na uroczystości poświęcone temu wydarzeniu.

Zaproszenie na obchody 175. rocznicy przyjazd pierwszego pociągu do Piły

Kiedy: 25 – 27 lipca 2026

Miejsce: Dworzec PKP Piła Główna, Muzeum Kolei w Pile

W związku z przypadającą w 2026 roku - 175. rocznicą przyjazdu pierwszego pociągu do Piły, dokładnie w dniu 27 lipca 1851 roku, z królem pruskim Wilhelmem IV, jako honorowym pasażerem, otwierającym linię kolejową Krzyż - Bydgoszcz i rozpoczęcia kolejowego rozdziału w historii naszego miasta i regionu, pragniemy zaprosić na uroczystości poświęcone temu wydarzeniu.

Planowany program

25 lipca 2026 (sobota)

Przejazd pociągu specjalnego Piła Główna– Krzyż – Piła Główna

Wyjazd: Piła Główna 10.00 – Krzyż 10.42

Powrót: Krzyż 11.42 – Piła Główna 12.21

Numer pociągu 88201. ID pociągu 1231137, planowane jest użycie pojazdu SA132.

Bilety bezpłatne na przejazd pociągiem specjalnym do nabycia: Muzeum Kolei w Pile, Kawiarnia Dworcowa.

12.21   Czas przejazdu umili Orkiestra im. Zdzisława Nawrota działająca przy Miejsko-Gminnym Centrum Kultury w Kaczorach, która istnieje od 1998 roku, pod batutą Kapelmistrza Pana Romualda Wizy.

12.30  Spacer z przewodnikiem po zabytkowym dworcu, mgr inż. Piotr Rogoziński,

Koło Miłośników Kolei w Pile

13.30  Otwarcie Muzeum Kolei w Pile (w organizacji), Dworzec Piła Główna, peron 1

Stoiska rozmaitości organizacji pozarządowych

26 lipca 2026 (niedziela)

10.00 - 16.00            - Kolejka Parkowa Pecna, pokaz unikatowej kolejki Roberta Bociana, który tworzy wierne, jeżdżące repliki polskich parowozów i wagonów w skali 1:10, które swoimi rozmiarami i precyzją zachwycają zarówno dzieci, jak i dorosłych.

10.00 - 18.00 Muzeum Kolei w Pile, zwiedzanie

12.00 - 14.00 Spacer z przewodnikiem po zabytkowym dworcu, mgr inż. Piotr Rogoziński

14.00 Jury konkursu fotograficznego „ Mam pociąg na kolej”, Muzeum Kolei w Pile

Stoiska organizacji pozarządowych

27 lipca 2026 (poniedziałek)

10.00 - 13.00            Muzeum Kolei w Pile, zwiedzanie

13.00 - 14.00 Uroczyste ogłoszenie wyników konkursu fotograficznego „ Mam pociąg na kolej”

16.00 - 18.00  Konferencja „W 175. rocznicę przyjazdu pierwszego pociągu do Piły”.

Królewska Kolej Wschodnia, mgr Jacek Stróżyński, Towarzystwo Miłośników Miasta Piły,

Zarys historii węzła kolejowego w Pile, mgr inż. Piotr Rogoziński, Koło Miłośników Kolei w Pile,

Znaczenie kolei dla rozwoju Piły, prof. Politechniki Bydgoskiej dr hab. Krzysztof Małachowski, wykładowca Uniwersytetu Adama Mickiewicza.

Prowadzenie: mgr Maria Bochan, Prezes Towarzystwa Miłośników Miasta Piły

Miejsce :Kawiarnia Dworcowa

Patronat honorowy:

Marszałek Województwa Wielkopolskiego, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Poznaniu, Urząd Transportu Kolejowego, Izba Gospodarcza Północnej Wielkopolski, Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT).

Patroni i Partnerzy:

PKP Polskie Koleje Państwowe S.A, PKP Polskie Linie Kolejowe S.A, Fundacja Grupy PKP, Koleje Wielkopolskie, POLREGIO, PKP TELKOL, Stowarzyszenie Miłośników Kolei w Człuchowie, Krajowa Sekcja Kolejarzy NSZZ „Solidarność”, Towarzystwo

Miłośników Miasta Piły, Parowozownia Wolsztyn,  Muzeum Kolejnictwa na Śląsku Jaworzyna Śląska, Polska Izba Kolei.

Patronat medialny:

Radio Poznań, Głos Wielkopolski, TVP 3 Poznań, 7 Dni, Wasze Media, Asta24.pl, TV Asta, Raport Kolejowy, Nasze Miasto.pl, Fakty Pilskie, ProKolej, Tygodnik Nowy.

Partnerzy:

Aeroklub Ziemi Pilskiej, Stowarzyszenie Miłośników Kolejki w Bydgoszczy, Expresja – Szymon Gut, Kamag Farby, ADart Piła, PierwszaWytwórnia Modeli Parowozów –

Pecna, Grodziska Kolej Drezynowa, Żnińska Kolejka Wąskotorowa, NSZZ „Solidarność” Wielkopolska.

Organizator:

Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA, Muzeum Kolei w Pile

64-920 Piła, ul. Zygmunta Starego 1,  Dworzec Piła Główna, peron 1

Tel. 601 970 679, [email protected]

Bilety bezpłatne na przejazd pociągiem specjalnym do nabycia: Muzeum Kolei w Pile, Kawiarnia Dworcowa.

Szczegółowy opis wydarzenia

W związku z przypadającą w 2026 roku - 175. rocznicą przyjazdu pierwszego pociągu do Piły, dokładnie w dniu 27 lipca 1851 roku, z królem pruskim Wilhelmem IV, jako honorowym pasażerem, otwierającym linię kolejową Krzyż - Bydgoszcz i rozpoczęcia kolejowego rozdziału w historii naszego miasta i regionu, pragniemy zaprosić na uroczystości poświęcone temu wydarzeniu.

Celem naszym, poprzez organizację cyklu okolicznościowych uroczystości, jest podkreślenie znaczenia zaistnienia kolei w Pile dla rozwoju miasta oraz znaczenia ponad regionalnych wartości kulturowych infrastruktury kolejowej, dziedzictwa architektonicznego oraz potrzeby zachowania i dokumentowania technologii pracy kolei. Jest również wskazaniem, iż zespół historycznych obiektów kolejowych stacji w Pile jest cennym elementem materialnego dziedzictwa kolejowego na mapie Polski.

Planowane przez nas działania  wpisują się nie tylko w 175 rocznicę kolejnictwa w naszym regionie, ale także w obchody 100 rocznicy powstania przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe i ustanowionego uchwałą Sejmu RP z 26 września 2025 r., Roku 2026 - Rokiem  Polskiej Kolei.

Nasze uroczystości planowane, w dniach od  24 do 27 lipca 2026 roku, odbędą się w historycznym  odrestaurowanym dworcu kolejowym w Pile oraz Muzeum Kolei w Pile (w budowie).

Planowany program uroczystości obejmuje m.in. przyjazd pociągu specjalnego z Krzyża Wielkopolskiego do Piły, spacery z przewodnikiem po zabytkowym dworcu kolejowym w Pile, konferencję poświęconą historii kolei oraz zabytkom kolejowym Piły i regionu, otwarcie okolicznościowej wystawy z prezentacją pamiątek i materiałów archiwalnych z węzła kolejowego w Pile, a także występ orkiestry i inne atrakcje związane z jubileuszem.

Mając na uwadze rangę wydarzenia oraz jego znaczenie dla promocji dziedzictwa kolejowego, zwracamy się z uprzejmą prośbą o wsparcie organizacyjne uroczystości, w szczególności poprzez:  przyjęcie honorowego patronatu, propozycje programowe,  wsparcie rzeczowe, wsparcie finansowe. W szczególności wsparcie mogłoby dotyczyć organizacji konferencji popularnonaukowej, przejazdu pociągu specjalnego, oprawy wydarzenia, a także przygotowania materiałów informacyjnych, ekspozycji pamiątek i elementów wystawienniczych.

Będziemy zaszczyceni możliwością podjęcia współpracy z Państwem przy realizacji tego przedsięwzięcia. Uprzejmie prosimy o możliwość spotkania w celu przedstawienia naszych planów i zamierzeń.

Z wyrazami należnego szacunku

Organizatorzy i Partnerzy

Maria Bochan

prezes

Towarzystwo Miłośników Miasta Piły

Piotr Rogoziński

prezes

Stowarzyszenie Koło Miłośników Kolei

Artur Łazowy

prezes

Muzeum Kolei w Pile

Stowarzyszenie EFFATA

Adam Dopierała przewodniczący

NSZZ Solidarność w Pile

Henryk Lewandowski

przewodniczący

NSZZ Solidarność emerytów

i rencistów Kolejarzy w Pile         

Jan Nowak

przewodniczący

Katolickie Stowarzyszenie Kolejarzy w Pile

Artur Łazowy

prezes

Muzeum kolei w Pile – w budowie

Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA

ul. Zygmunta Starego 1, peron 1., 64 – 920 Piła

e-mail: [email protected]

Tel.: 601970679

KRS: 0000162787

Nip: 7642095158

Regon: 570764368

Konto bankowe: 74253000082023106135900001

Dotyczy: utworzenia Muzeum - Izby Pamięci Węzła Kolejowego w Pile (dworzec PKP).

Prosimy o pomoc, wsparcie i współpracę przy utworzeniu w Pile, placówki muzealnej, poświęconej historii kolei w Pile, pod roboczą nazwą - Muzeum Izba Pamięci Węzła Kolejowego w Pile w budynku dawnej poczty na peronie 1. (drugi budynek).

Proponujemy uwzględnić następujące formy ich wykorzystania: 1/ miejsce spotkań międzypokoleniowych popularyzujących wiedzę o historii Kolejnictwa. 2/ dokumentowanie (piśmiennictwo i fotografia) funkcjonowania (wczoraj i dziś) kolei  w regionie. 3/ zbieranie pamiątek z węzła pilskiego i ich prezentowanie. 4/ współpraca z jednostkami PKP (pozyskiwanie wiedzy, organizacja spotkań). 5/ przekazywanie / prezentacja szerokiemu gronu mieszkańców regionu informacji o planach i działaniach PKP w regionie. 6/ propagowanie działań PKP w zakresie bezpieczeństwa i ekologii.

Cel:

Historia kolei w Pile ma już 175 lat. Stacja w Pile pełniła znaczącą rolę w historii Kolei Wschodniej (dwie parowozownie osobowe i jedna parowozownia towarowa). Tak więc tradycja kolei jest mocno związana z Piłą. Niestety koleje losu przełomu XX i XXI wieku odcisnęły się negatywnie na losach węzła kolejowego w Pile. Brak też jakiejkolwiek informacji o bogatej historii kolei w Pile. Organizacje i osoby prywatne posiadają zachowane pamiątki związane z węzłem pilskim, lecz nie mają miejsca na ich ogólnie dostępną ekspozycję, jak ma to miejsce na wielu stacjach. Prezentacja historii kolei (ogółem) w tym węzła pilskiego (w szczególności) oraz rozwój kolei w Polsce (dziś i jutro).

Przeznaczenie wskazanych pomieszczeń w budynku administracyjnym (zabytkowe budynki ponad 100-tetnie):

• prezentacja historii kolejnictwa (plansze, mapy, itp.), - prezentacja historycznych elementów  techniki kolejowej, wyposażenia technicznego i osobowego pracowników kolei, - prezentacja pamiątek z historii kolei w Pile (w tym dokumenty przekazane/udostępnione przez pracowników i ich rodziny), - dokumentowanie (piśmiennictwo i fotografia) funkcjonowania (wczoraj i dziś) kolei  w regionie, - miejsce spotkań międzypokoleniowych popularyzujących wiedzę o historii kolejnictwa.

Współpraca z jednostkami PKP  poprzez: - popularyzacja wiedzy w zakresie historii kolejnictwa dla młodzieży i osób zainteresowanych z pomocą pracowników i emerytowanych pracowników PKP; - przekazywanie szerokiemu gronu mieszkańców regionu informacji o planach i działaniach jednostek PKP w regionie; - zbieranie artefaktów kolejowych wycofywanych z eksploatacji z przeznaczeniem na cele ekspozycyjno-muzealne, - dokumentowanie (piśmiennictwo i fotografia) funkcjonowania (wczoraj i dziś) kolei  w regionie, - propagowanie działań PKP

w zakresie bezpieczeństwa i ekologii.

175 lata temu Piła otrzymała pierwsze połączenie kolejowe z siedmiu istniejących do dnia dzisiejszego. Kolejny raz historia kolejnictwa zawitała do Piły w latach 1871-74, kiedy to wybudowano tu wzorcową dla kolei pruskich parowozownię z centralną obrotnicą, zachowaną do dnia dzisiejszego w pierwotnej formie. Tak więc tradycja kolei jest mocno związana z Piłą. Niestety koleje losu przełomu XX i XXI wieku odcisnęły się negatywnie na losach węzła kolejowego w Pile. Brak też jakiejkolwiek informacji o bogatej historii kolei w Pile.

Krótki opis historyczny budynku, budynków, zespołu budynków, stacji PKP Piła Główna

Dworzec został oddany do użytku 27 lipca 1851 wraz z otwarciem przez Zarząd Królewskich Pruskich Kolei Żelaznych nowego odcinka Pruskiej Kolei Wschodniej z Krzyża do Bydgoszczy. Kolejne linie otwierano w:

1871 do Złotowa,

1879 do Poznania i Szczecinka,

1881 do Wałcza,

1913 do Czarnkowa.

Pierwsza stacja kolejowa w Pile wraz z dworcem (widok znany jedynie z akwareli Eduarda Gaertnera) znajdowała się bliżej rzeki Gwdy (wtenczas był też inny przebieg koryta rzeki Gwdy jak i istniał niewielki port rzeczny) Budynek pierwszego dworca nie istnieje.

Ze względu na budowę linii przez Chojnice do Tczewa (miała na celu skrócenie drogi do Tczewa i przeprawy mostowej na Wisłę) konieczna była rozbudowa stacji w Pile, powstaje stacja węzłowa i rozbudowana infrastruktura stacyjna, w tym istniejący do dziś budynek dworca  wybudowany w latach 1871-4.

Praktycznie większość obiektów zespołu stacji kolejowej Piła Główna wraz z otoczeniem położonych wzdłuż torów kolejowych, ograniczony rzeką Gwdą oraz ulicami Poznańską, Stalową, 14 Lutego oraz Zygmunta Starego został wpisany do rejestru zabytków 7 lipca 2010 roku:

• budynek dworca kolejowego wraz z wystrojem wnętrza oraz wiatami dworcowymi 1872-4

• budynek trafostacji Zygmunta Starego ok. 1911

• tunel miasto-dworzec z pawilonem wyjściowym do miasta, 1 dekada XX w.

• budynek nastawni dysponującej PŁ-A z wyposażeniem 2 dekada XX w.

• budynek nastawni wykonawczej PŁ-2 Zygmunta Starego 1 ćw. XX w.

• budynek lokomotywowni okrągłej wraz z wyposażeniem 1872-4

• budynek wieży wodnej ze stacją pomp z kominem lata 70-te XIXw.

• wieża wodna Zygmunta Starego 1890-1891

• budynek magazynu towarowego Zygmunta Starego ok. 1912 (spalony, zabezpieczone ruiny)

• tunel łączący perony od 1 do 4,  1 i 2 dekada XXw.

• tunel łączący perony 4 i 5, 1 i 2 dekada XX w.

Budynek stacyjny ulegał przeobrażeniom – rozbudową o kolejne pomieszczenia. Pierwotnie kończył się tuż przed obecnym tunelem do miasta, potem uległ wydłużeniu  o włączony w/w tunel, a następnie o halę kasową z przechowalnia bagażu w końcu o przedsionek/wiatrołap. Etapy rozbudowy uwidocznione są  m.in. na pocztówkach wydawanych w Pile w kolejnych latach.

W obecnym holu kasowym znajdowała się restauracja III klasy, obok I i II klasy (obecnie także sala restauracyjna).

W budynku stacyjnym zlokalizowano trzy poczekalnie, restauracje, biura stacyjne, pocztę i dwa mieszkania służbowe.

Za budynkiem dworca, za byłą fontanną (obecnie stoi tam Katarzyna) pomiedzy peronami (obecnie) 1 i 5, był szalet o bardzo wyszukanej architekturze (widok na pocztówkach) w późniejszym okresie mocno zmienionej a wraz z remontem dworca rozebrany (w środku znajdowały się oryginalne pisuary!!!).

W następnym budynku znajdowała się centrala telefoniczna z warsztatami oraz sterownia zegarów stacyjnych.

Kolejny budynek to pomieszczenia poczty oraz administracji i kierownictwa stacji (naczelnika)

Za budynkiem administracyjnym znajduje się budynek noclegowni parowozowni osobowej (obecnie zajmuje go w części Służba Ochrony Kolei)

W końcu międzytorza peronów 1 i 5 znajduj się budynek byłej pierwszej trafostacji energetycznej, co umożliwiło szeroką elektryfikację stacji.

Dalej w kierując się ku rzece (teren kolejowy!) wchodzimy na obszar zajmowany przez zespół parowozowni osobowej z wieloma obiektami:

• okrągłą halą parowozową

• wachlarzową halą parowozową

• budynkiem wieży wodnej (po przebudowie pomieszczenia techniczne oraz sala szkoleniowa)

• budynek administracyjny parowozowni

• budynek warsztatowy

• wieża ciśnień

• budynek socjalny/szatnia/stołówka

• tory do obrządzania parowozów z zasiekami węglowymi (resztki) i kolumną żurawika węglowego.

Tuż przy rzece znajdują się ruiny (spalonego, wpisanego wcześniej do rejestru zabytków!) magazynu towarowego, w piwnicy którego znajdowało się ujęcie wody dla wież ciśnień wraz ze stacją pomp.

Od strony ulicy Poznańskiej znajdują się pozostałości po drugiej parowozowni osobowej, z których zachował się jedynie budynek administracyjny oraz ślady obrotnic parowozowni okrągłej i wachlarzowej oraz tory do obrządzania parowozów z zasiekami węglowymi. Noclegownia wraz z budynkiem pomieszczeń socjalnych i technicznych została zburzona na przełomie XX/XXI wieku.

Piotr Rogoziński

Piła, Muzeum Kolei w Pile, 12.05.2025

Kolej Wschodnia – tu zaczęła się podróż przez historię! „Schneidemühl / Piła – kolej, która łączy przeszłość z teraźniejszością.

Dworzec w Pile to żywy pomnik historii kolejnictwa w Polsce – od pierwszego pociągu w 1851 roku po dzisiejsze nowoczesne połączenia, które wciąż służą tysiącom pasażerów.

Historia dworca kolejowego w Pile. Pierwszy przyjazd pociągu (1851).

Historia kolei w Pile rozpoczyna się 27 lipca 1851 roku, kiedy to do miasta dotarł pierwszy pociąg. Podczas uroczystego pierwszego przejazdu, obecny był sam król Prus, Fryderyk Wilhelm IV.

Piła była pierwszym odcinkiem szlaku Ostbahn – Pruskiej Kolei Wschodniej prowadzącym z Krzyża przez Piłę do Bydgoszczy. Ten historyczny moment stanowił część większego przedsięwzięcia – budowy Królewsko-Pruskiej Kolei Wschodniej (Preußische Ostbahn), która miała połączyć Berlin z Królewcem i dalej z granicą rosyjską.

Budowa Pruskiej Kolei Wschodniej

Koncepcja budowy Pruskiej Kolei Wschodniej powstała w 1842 roku, a pierwsze prace rozpoczęto w 1846. Realizacją projektu zajął się Zarząd Królewskich Pruskich Kolei Żelaznych. Prace rozpoczęto w miejscowości Krzyż, gdzie zbudowano dużą stację i rozpoczęto budowę linii kolejowej w kierunku Piły, która jest odległa o 64 km.

Budowa kolei miała ogromne znaczenie gospodarcze i strategiczne. W szczytowym momencie budowy, w czerwcu 1851 roku, przy budowie toru pracowało 12 000 robotników. Dworzec został oddany do użytku 27 lipca 1851 wraz z otwarciem przez Zarząd Królewskich Pruskich Kolei Żelaznych nowego odcinka Pruskiej Kolei Wschodniej z Krzyża do Bydgoszczy.

Budowa obecnego budynku dworca

Pierwszy budynek dworca powstał w 1851 roku niedaleko rzeki Gwdy. Jednak wraz z rozwojem węzła kolejowego w Pile zaszła potrzeba wybudowania większego i bardziej reprezentacyjnego obiektu. Obecny budynek dworca głównego wzniesiono w latach 1871-1874. Konstrukcja budynku rozpoczęła się w 1853 roku, ale nie została ukończona aż do 1876 roku.

Budynek zaprojektowano w stylu neorenesansowym. Jest to obiekt piętrowy z czterema wieżami, który wyróżnia się charakterystyczną architekturą z cegły. Architektami większości zabudowań dworcowych na Pruskiej Kolei Wschodniej był Eduard Knoblauch, który stworzył wizualnie spójną linię stacji.

Rozwój węzła kolejowego w Pile

W ciągu zaledwie 30 lat Piła przekształciła się w jeden z najważniejszych węzłów kolejowych we wschodnich Niemczech. Do miasta doprowadzono kolejne połączenia:

•          1851 – linia Krzyż – Piła – Bydgoszcz (Pruska Kolej Wschodnia)

•          1871 – połączenie do Złotowa (styczeń)

•          1879 – linia z Poznania do Szczecinka przez Piłę (maj)

•          1881 – połączenie do Wałcza (listopad)

•          późniejsze lata – połączenie do Czarnkowa

Znaczenie Piły jako węzła rosło wraz z budową kilku innych połączeń, a w 1913 roku stacja obsługiwała około 575 000 osób.

Infrastruktura i zatrudnienie

W 1884 roku w budynku pilskiego dworca mieściły się 3 poczekalnie, biura stacyjne z telegrafem, 3 pokoje dla poczty oraz 2 mieszkania służbowe. Stacja zatrudniała znaczną liczbę pracowników: 57 robotników stacyjnych, 27 zwrotniczych i ich pomocników oraz kilkudziesięciu robotników magazynowych.

Pomiędzy liniami kolejowymi w kierunku Tczewa, Bydgoszczy i Poznania wybudowano dwie parowozownie z zespołem budynków potrzebnych do obsługi parowozów. Jedna z nich zachowała się do dzisiaj w oryginalnym kształcie.

XX wiek i współczesność

W okresie międzywojennym i podczas II wojny światowej przez Piłę przejeżdżali m.in. legendarny luksusowy pociąg Nord Express. Po wojnie stacja otrzymała nową nazwę – początkowo Piła (1945-1967), a od 1968 roku Piła Główna.

Elektryfikacja wszystkich torów została ukończona w 1990 roku. W latach 2014-2015 przeprowadzono kompleksową modernizację dworca, a zmodernizowana stacja została otwarta 26 października 2015 roku.

Dworzec PKP Piła Główna jest jedną z największych stacji na terenie województwa wielkopolskiego i jest również najstarszym obiektem tego typu. Ma charakter przystanka węzłowego, bowiem przebiega i krzyżuje się w niej pięć ważnych linii kolejowych.

W 2010 roku zespół dworca kolejowego w Pile został wpisany na listę zabytków, chroniąc ten historyczny obiekt dla przyszłych pokoleń.

Pruska Kolej Wschodnia (niem. Preußische Ostbahn) – linia kolejowa długości około 740 km, łącząca Berlin ze stolicą Prus Wschodnich – Królewcem oraz z, leżącymi na granicy z Imperium Rosyjskim, Ejtkunami.

Koncepcja jej budowy powstała w 1842, a pierwsze prace rozpoczęto w 1846 r. W 1851 linia z Krzyża, przez Piłę, dotarła do Bydgoszczy, następnie w 1852 do Gdańska i w 1853 – Królewca. Odcinek Tczew – Malbork, ze względu na trwającą budowę mostów na Wiśle i Nogacie, do 1857 pasażerowie przebywali dyliżansami konnymi. 12 października 1857 ukończono odcinek Krzyż – Kostrzyn – Frankfurt nad Odrą[1]. Budowę linii kontynuowano i w 1860 poprzez Insterburg dotarła do granicy z Rosją w Eydtkuhnen (pol. Ejtkuny). W 1861 wybudowano odcinek Bydgoszcz – Toruń, przedłużony rok później do Aleksandrowa Kujawskiego. W latach 1871–1873 zrealizowano budowę drugiej równoległej linii w kierunku granicy rosyjskiej z Torunia przez Iławę, Olsztyn, Korsze, Gierdawę do Wystruci i dodatkowo linii z Piły przez Chojnice i Starogard Gdański do Tczewa.

W 1880 sieć osiągnęła 2210 km, w 1895 – 4833 km.

Od 1888 wchodziła w skład pruskich kolei państwowych. W 1895 Kolej Wschodnią zarządzaną dotychczas z jednego miejsca – z Bydgoszczy, rozdzielono między trzy obszarowe dyrekcje kolejowe – w Bydgoszczy, Gdańsku i Królewcu.

Obecnie Kolej Wschodnia utożsamiana jest w Polsce zasadniczo jedynie z odcinkiem [Berlin] – Kostrzyn nad Odrą – Gorzów Wlkp. – Piła – Chojnice – Tczew – Malbork – Braniewo – [Królewiec].