Szkolenia i wydarzenia - ngo.pl

Specyfika skal dźwiękowych tradycyjnej gruzińskiej muzyki wokalnej jest przedmiotem debaty od dziesięcioleci, jednak postęp w badaniach jest ograniczony ze względu na ich niewielki zakres oraz niedostateczną dokumentację zbiorów danych wykorzystywanych we wcześniejszych analizach.

Wykład prof. Franka Scherbauma

W języku angielskim, z tłumaczeniem na język polski

Podczas wystąpienia zostaną przedstawione wyniki dwóch niedawnych badań obliczeniowych, które podejmują to zagadnienie poprzez analizę dwóch uzupełniających się korpusów: (1) zbioru Erkomaishvilego – nagrań z 1966 roku zrealizowanych w Państwowym Konserwatorium w Tbilisi, dokumentujących mistrza śpiewu Artema Erkomaishvilego, który samodzielnie wykonał wszystkie trzy partie głosowe ponad stu pieśni liturgicznych, dogrywając kolejne ścieżki; oraz (2) zbioru GVM z 2016 roku – nowo utworzonego korpusu wysokiej jakości wielokanałowych nagrań terenowych (wideo, mikrofony nagłowne i krtaniowe) tradycyjnego śpiewu gruzińskiego, zebranych podczas ekspedycji badawczej w 2016 roku (wspólnie z Naną Mzhavanadze), koncentrującej się na regionie Górnej Swanetii i uzupełnionej o nagrania z Gurii, Raczy i Tbilisi. Zestawienie historycznych nagrań solowych ze współczesnym korpusem nagrań zespołowych pozwala postawić pytanie, czy wnioski dotyczące strojenia muzyki gruzińskiej są uniwersalne i czy zachowują ważność niezależnie od czasu, regionu i kontekstu wykonawczego.

Oba badania pokazują, że nietemperowane, nierównomierne strojenie oparte na czystych kwartach i kwintach oraz neutralnych tercjach i sekstach, nie jest cechą charakterystyczną wyłącznie dla jednego historycznego śpiewaka, lecz stanowi trwałą i dającą się opisać właściwość tradycyjnej gruzińskiej muzyki wokalnej. Zjawisko to można zaobserwować u śpiewaków, w różnych zespołach i regionach, na przestrzeni ok. pół wieku. Kształtowanie melodii opiera się na elastycznych wysokościach dźwięków skali, podyktowanych wymogami harmonii, a nie na sztywno określonych interwałach. Na sposób wykonywania melodii wpływają również celowe modulacje wysokości dźwięku oraz – w swańskich śpiewach żałobnych (Zari) – stopniowe, skoordynowane przesuwanie się wysokości dźwięków.

Oba badania mają charakter opisowy, a nie normatywny, i wspólnie pokazują możliwość zastosowania ogólnego, powtarzalnego procesu analizy obliczeniowej – od interaktywnego modelowania skal i interwałów po korekcję dryfu wysokości dźwięku opartą na filtrowaniu interwałów. Metoda ta może znaleźć zastosowanie również w badaniu innych nietemperowanych tradycji wokalnych. Jednocześnie badania wskazują na ograniczenia związane z zapisywaniem tego rodzaju muzyki za pomocą zachodniej notacji pięcioliniowej.

Wstęp wolny, obowiązuje pobranie bezpłatnej wejściówki

Frank Scherbaum jest emerytowanym profesorem geofizyki na Uniwersytecie w Poczdamie w Niemczech. W 2011 roku, niezależnie od swojej kariery w dziedzinie sejsmologii, zwrócił się ku obliczeniowym badaniom tradycyjnej gruzińskiej muzyki wokalnej, w pionierski sposób wykorzystując nagrania terenowe z mikrofonów krtaniowych oraz metody przetwarzania sygnałów do analizy poszczególnych głosów w śpiewie polifonicznym. W latach 2018–2022, wspólnie z Meinardem Müllerem (Uniwersytet Fryderyka i Aleksandra w Erlangen-Norymberdze), kierował finansowanym przez Niemiecką Wspólnotę Badawczą (DFG) projektem „Computational Analysis of Traditional Georgian Vocal Music” (GVM). W ramach projektu opracowano uporządkowany zbiór danych Erkomaishvilego oraz nowy korpus wielokanałowych nagrań terenowych ze Swanetii, Gurii, Raczy i Tbilisi, które stanowią podstawę dwóch badań prezentowanych w ramach tego wystąpienia. W 2018 roku założył SeismoSoundScape-Lab – wirtualne laboratorium służące interdyscyplinarnej pracy na styku akustyki, przetwarzania sygnałów i muzykologii. W uznaniu swojego wkładu w badania nad tradycyjną gruzińską muzyką wokalną otrzymał w 2022 roku tytuł doktora honoris causa Państwowego Konserwatorium im. Vano Sarajiszwilego w Tbilisi. Spisaną w formie anegdot opowieść o swojej drodze zawodowej od sejsmologii po etnomuzykologię przedstawił w osobistym dzienniku podróży zawodowej.